Մայ 20 2009

Թուրքիան փորձում է մեղմել ադրբեջանցիների անհանգստությունը` Հայաստանի հետ Թուրքիայի հարաբերությունների առնչությամբ

Տպել այս հոդվածը Տպել այս հոդվածը

«Ռոյթերս», 13 մայիսի 2009թ.
Աղբյուրը` Reuters
Աֆեթ Մեհթիևա (Afet Mehtiyeva)

ԱՐԱՐԱՏ ՌԿ-ի մեկնաբանությունը

Չորեքշաբթի օրը Թուրքիայի վարչապետ Թայիփ Էրդողանը խոստացավ մահմեդական դաշնակից Ադրբեջանին, որ Անկարան չի բացի Հայաստանի հետ իր սահմանը, մինչև Հայաստանը չդադարեցնի իր ազդեցիկ դերակատարումը Լեռնային Ղարաբաղի անկլավի համար վեճում:

Էրդողանը Բաքու էր այցելել` մեղմելու Թուրքիայի և Հայաստանի միջև տասնամյակներ շարունակվող թշնամանքին վերջ դնելուն ուղղված հաշտեցման քայլերի շուրջ Ադրբեջանի անհանգստությունները: Դրանք խուճապ են առաջացրել Ադրբեջանում, որը ցանկանում է նախ լուծել Լեռնային Ղարաբաղի հարցը` տարածք, որի համար 1990-ականներին պատերազմել է էթնիկ հայ անջատականների դեմ:

Թուրքիան հույս է հայտնել, որ Հայաստանի (որն աջակցում է Լեռնային Ղարաբաղի հայկական վարչակազմին) հետ հարաբերությունները բարելավելու քայլերը չեն վնասի Ադրբեջանի հետ ծրագրած էներգետիկ նախագծերին:

Դրանց թվում է Եվրամիության կողմից հովանավորվող Նաբուկո գազատարի ծրագիրը, որի նպատակը Եվրոպայի կախվածությունը ռուսական գազից կրճատելն է:

«Այստեղ պատճառահետևանքային կապ կա: Ղարաբաղի բռնազավթումը պատճառն է, իսկ սահմանի փակումը` դրա հետևանքը: Մենք անհնար ենք համարում սահմանի բացումը, մինչև չվերացվի բռնազավթումը»,- հայտնել է Էրդողանը` Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ համատեղ ասուլիսի ժամանակ:

Սա Էրդողանի առաջին այցն էր Ադրբեջանի մայրաքաղաք` անցյալ ամիս Անկարայի և Երևանի միջև հարաբերությունները կարգավորելու նպատակով «ճանապարհային քարտեզի» մասին համատեղ հայտարարությունից հետո: Այդ «Ճանապարհային քարտեզի» մաս կարող է կազմել 1993 թվականին փակված սահմանի վերաբացումը:

Անկարան և Երևանը մի քանի ամիս ներգրավված էին բարձր մակարդակի բանակցություններում` այն ժամանակից ի վեր, երբ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլն անցյալ տարի դարձավ Հայաստան այցելած առաջին թուրք պաշտոնյան:

Երկարատև վեճ

Ձնհալը երկու հարևանների հարաբերություններում, հարևաններ, որոնց միջև վեճը վերագրվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին օսմանյան թուրքերի կողմից հայերի զանգվածային կոտորածներին, կնպաստեր Կովկասում կայունության հաստատմանը: Թուրքերը նշում են, որ սպանվել են նաև մեծ թվով մահմեդականներ և հերքում են ցեղասպանությունը:

Թուրքիան փակել է Հայաստանի հետ սահմանն` ի նշան Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում Ադրբեջանի հետ համերաշխության: Ադրբեջանը լեզվական և մշակութային կապեր ունի Թուրքիայի հետ և անհանգստանում է, որ սահմանի վերաբացումը կարող է թուլացնել իր դիրքերը Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորման հարցում:

Էրդողանը հորդորել է այսպես կոչված Մինսկի խմբին, որը ստեղծվել է 1992 թվականին և որի համանախագահներն են Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգներն ու Ֆրանսիան, նոր լիցքեր հաղորդել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման շուրջ իրենց ջանքերին:

Էրդողանը, որ Բաքու էր այցելել Էներգետիկայի նախարար Թաներ Յիլդիզի և այլ նախարարների ուղեկցությամբ, հայտնել է, որ երկու երկրների պաշտոնյաները քննարկելու են Ադրբեջանից գնվող բնական գազի գինը:

2007 թվականին, Ադրբեջանի Շահ-Դենիզ հանքավայրից սկիզբ առնող գազատարի շահագործումից ի վեր, Թուրքիան տարեկան շուրջ 6 միլիարդ կուբամետր բնական գազ է գնում Կասպիական ավազանից: Այդ գազի որոշ մասը, որ Թուրքիան գնում է զեղչով, հոսում է դեպի Հունաստան: Թուրքիան ցանկանում է ևս 8 միլիարդ կուբամետր գազ ստանալ Ադրբեջանից:

7,9 միլիարդ եվրո արժեցող Նաբուկո նախագծի գործընկերները, որոնց նպատակն է կրճատել Եվրոպայի կախվածությունը ռուսական գազից, ցանկանում են, որ 2013 թվականին, Նաբուկոյի բացվելուց հետո, ադրբեջանական գազը հոսի այդ խողովակով:

Ի վերջո, Նաբուկոն Կասպիական ավազանից և Մերձավոր Արևելքից կփոխադրի շուրջ 30 միլիարդ կուբամետր գազ, որը կբավարարի Եվրոպայի գազի պահանջարկի շուրջ 5 տոկոսը:

One response so far

1 մեկնաբանություն

  1. «ԱՐԱՐԱՏ» ՌԿ-ի մեկնաբանությունըգրել է 23 Մայիս 2009թ.-ին, ժամը 05:38

    Ռոյթերս միջազգային լրատվական գործակալության` հայ-թուրքական միջպետական վերջին զարգացումներին վերաբերող այս հրապարակումը ծառայում է միայն թուրք-ադրբեջանական թյուր տեսակետներն ու պետական կեղծ քարոզչությունը տարածելուն: Այն միակողմանի և խեղված է ներկայացնում հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական հակամարտության էությունը, պատմությունն ու ընթացքը:

    Արծարծվող խնդիրների վերաբերյալ հայկական կողմի պաշտոնական կամ ոչ պաշտոնական որևէ տեսակետ կամ դիրքորոշում ի սպառ բացակայում է: Արցախյան հիմնախնդրի և Ցեղասպանության հարցի վերաբերյալ թուրք-ադրբեջանական համաձայնեցված քաղաքականությունն ու քարոզչությունը ներկայացված են որպես Ռոյթերսի թղթակցի` այդ խնդիրները «լուսաբանող» շարադրանքներ:

    Թուրքիայի կողմից Հայաստանի տնտեսական շրջափակումը ներկայացնելով որպես սահմանի փակում` «ի նշան Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում Ադրբեջանի հետ համերաշխության»` հոդվածագիրը բառացիորեն արդարացնում է Թուրքիայի` միջազգային նորմերը խախտող ապօրինի վարքը, ինչն ընթերցողի մոտ կարող է բնականոն, օրինավոր և արդարացված քայլի տպավորություն ստեղծել:

    Հետևյալ պարբերությունն այս հրապարակման առավել ուշագրավ հատվածներից է.

    «Ձնհալը երկու հարևանների հարաբերություններում, հարևաններ, որոնց միջև վեճը վերագրվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին օսմանյան թուրքերի կողմից հայերի զանգվածային կոտորածներին, կնպաստեր Կովկասում կայունության հաստատմանը: Թուրքերը նշում են, որ սպանվել են նաև մեծ թվով մահմեդականներ և հերքում են ցեղասպանությունը»:

    Այստեղ հայ-թուրքական հակամարտության էությունն ու պատմությունը, ասել է թե` Հայկական հարցը նվազեցված է որպես միայն «Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին օսմանյան թուրքերի կողմից հայերի զանգվածային կոտորածների» խնդիր, նույնիսկ` ոչ որպես Ցեղասպանության ճանաչման հարց: Ոչ մի հիշատակում չի արվում այն մասին, որ առնվազն հայերն այդ «զանգվածային կոտորածները» կոչում են Ցեղասպանություն և որ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչվել է մի շարք երկրների, կազմակերպությունների և գիտնականների կողմից: Սակայն, մինչդեռ հոդվածագիրն այս համատեքստում չի հիշատակում Ցեղասպանություն բառը, հաջորդ իսկ նախադասությամբ շտապում է անուղղակի հերքել այն` շեշտելով, թե «Թուրքերը նշում են, որ սպանվել են նաև մեծ թվով մահմեդականներ և հերքում են ցեղասպանությունը»: Խնդրից անտեղյակ ընթերցողին մնում է միայն ենթադրել, որ կատարվածը երևի ցեղասպանություն էր, որը հերքում են թուրքերը:

    Վերոբերյալ պարբերության մեջ առկա է թուրքական ժխտողական քարոզչության ևս մեկ դրույթ. ըստ շարադրանքի` հայերի «զանգվածային ջարդերն» իրականացրել են «օսմանյան թուրքերը», այլ ոչ թե` Օսմանյան Թուրքիան: Այս թեզը շրջանառության մեջ դնելով և այն ամրապնդելով միջազգային հասարակական կարծիքում` Թուրքիան և նրա շահերը սպասարկող արևմտյան այսպիսի ԶԼՄ-ները փորձում են ի սպառ հանել Թուրքիա պետության վրայից Հայոց ցեղասպանության մեղքն ու պատասխանատվությունը` դա վերագրելով անորոշ, սահմանման և ճշտորոշման չենթարկվող, միջազգային օրենքի սուբյեկտ չհանդիսացող, հետևաբար նաև` քրեական պատասխանատվության չենթարկվող մարդկային խմբի:

    Հոդվածագիրը հավատարիմ չի մնում անաչառ լրագրության սկզբունքին նաև Արցախյան հակամարտությունը մեկնաբանելիս: Ըստ այդմ էլ, հոդվածում գլխիվայր շրջված է Արցախյան հակամարտության և Թուրքիայի կողմից Հայաստանի դեմ մղվող թշնամական քաղաքականության պատճառահետևանքային կապը:

    Հեղինակն ասես գովասանքի է արժանացնում Թուրքիայի նախագահ Գյուլի` Հայաստան այցելելու փաստը, ինչն ընթերցողը ենթադրաբար պիտի ընկալի իբրև բարի կամքի դրսևորում առ Հայաստան և հայ ժողովուրդ: Բնականաբար չի նշվում, որ այս պարագայում բարի կամքի դրսևորումը (այն էլ` անհարիր, չարդարացված) ոչ թե Թուրքիա պետության կամ նրա նախագահ Գյուլի, այլ Հայաստանի կողմից էր, քանի որ վերջինս թույլ տվեց, որ իր ժողովրդի դեմ Ցեղասպանություն գործած և այն ժխտող ու չպատժված դահիճ երկրի նախագահը ոտք դնի զոհի երկիր` պղծելով Ցեղասպանության միլիոնավոր զոհերի հիշատակը: Այսինքն, կրկին գլխիվայր շրջված են զոհի և դահճի դերերը:

    Ընդհանրապես, ինչպես այս, այնպես էլ միջազգային մամուլի բազմաթիվ նմանատիպ հրապարակումներում շարունակ շեշտվում ու գովասանքի են արժանանում միայն Թուրքիայի կողմից իբր Հայաստանին արվող, իրականում` գոյություն չունեցող բարի կամքի դրսևորումները: Չեն հիշատակվում և չեն դրվատվում հայկական կողմի բարի կամքի դրսևորման օրինակները (ինչպիսին է` Գյուլին Հայաստանում ընդունելու փաստը) և նույնիսկ ՀՀ իշխանությունների ոչ մի կերպ չարդարացված զիջումները և դրանք անելու պատրաստականության դրսևորումները: Այս իրողությունը ևս պետք է հուշի պաշտոնական Երևանին, որ ազգային և պետական արժանապատվությունը ոտնահարող անհարիր քայլերով (առավել ևս` անթույլատրելի, կործանարար զիջումներով) Արևմուտքին հաճոյանալու ջանքերը զուր են ու չարդարացված: Դրանք նույնիսկ չեն գնահատվում արևմտյան մամուլում, էլ ուր մնաց, որ դրանք գնահատեն նրանց պետական գործիչները կամ կառույցները:

    Հոդվածում թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններում բնական գազի գործոնն այնպես է ներկայացվում, որ ասես` եթե չլիներ Թուրքիայի` ադրբեջանական գազից կախվածությունը, ապա Թուրքիան կմեղմեր իր դիրքորոշումը Արցախյան հարցում կամ կապաշրջափակեր Հայաստանը: Սա թյուիմացություն է և հայ-թուրքադրբեջանական հակամարտության զուտ հատվածական, ընտրողական ու միագործոն «վերլուծություն»: Հայ-թուրքադրբեջանական հակամարտությունն անհամեմատ ավելի լուրջ, ծավալուն ու բարդ է, քան ադրբեջանական գազով և Նաբուկո գազատարի շահագործմամբ Թուրքիայի հետաքրքրվածությունը:

    Եվ վերջապես, հերթական անգամ մեջբերվում է պաշտոնական Անկարայի դիրքորոշումը Արցախյան հիմնախնդրում` այն, որ Թուրքիան չի «բացի» Հայաստանի հետ սահմանը, մինչև վերջինս չդադարեցնի Արցախի «բռնազավթումը»: Սա թուրք պաշտոնյաների վերջին շրջանում խնդրի առնչությամբ արված բազմաթիվ հայտարարություններից մեկն է միայն. եղել են նաև դրան հաջորդող նույնաբովանդակ հայտարարություններ, մասնավորապես` Լեհաստանի Գդանսկ քաղաքում համալսարանականների հետ Էրդողանի հանդիպման ժամանակ:

    Ի՞նչ հիմքերով է պաշտոնական Երևանը շարունակում պնդել` մոլորեցնելով հայ ժողովրդին` թե իբր հայ-թուրքական միջպետական վերջին «զարգացումներն» ընթանում են առանց նախապայմանների, և թե իբր Արցախի խնդիրը Հայաստանին ներկայացվող թուրքական նախապայմանների մաս չի կազմում: